Ví dụ cụ thể về ý kiến kiểm toán ngoại trừ

Ý kiến kiểm toán là thành quả cuối cùng của cuộc kiểm toán doanh nghiệp, tổ chức; Trên thực tế thường có 4 dạng ý kiến kiểm toán mà kiểm toán viên thường đưa ra trên báo cáo kiểm toán, Một trong số đó là ý kiến kiểm toán ngoại trừ, Vậy khi nào thì kiểm toán viên đưa ra loại ý kiến này? Cùng các kiểm toán viên của thương hiệu dichvukiemtoanbctc.com tìm hiểu chi tiết về nội dung này nhé.

Ý kiến kiểm toán ngoại trừ là gì?

Kiểm toán viên kết luận rằng ngoài một số ngoại lệ nhất định, báo cáo tài chính vẫn trình bày trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của báo cáo tài chính. Nguyên nhân thường gặp của loại ý kiến kiểm toán ngoại trừ, này là:

Thiếu bằng chứng kiểm toán ở một số khoản mục.
Một số khoản hạch toán chưa phù hợp với chuẩn mực.
Hạn chế phạm vi kiểm toán như: Kiểm toán bổ sung sau ngày kết thúc niên độ và không thể chứng kiến kiểm kê tiền mặt tại quỹ (TK 111), Chứng kiến kiểm kê hàng tồn kho hay tài sản công ty, mà kiểm toán viên không thể tiến hành các thủ tục kiểm toán thay thế để đưa ra ý kiến về các khoản mục này.

>>> Xem thêm: Bút toán điều chỉnh sau kiểm toán là gì? Thực hiện ra sao? Ví dụ minh họa.

Bài tập ví dụ về dạng các dạng ý kiến kiểm toán

Câu hỏi:

Bình là chủ nhiệm kiểm toán của công ty kiểm toán Bình An. Bình chịu trách nhiệm kiểm toán báo cáo tài chính cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2023 cho một công ty sản xuất đồ điện tử. Trong quá trình kiểm toán, Bình phát hiện một số vấn đề liên quan đến việc ghi nhận doanh thu và chi phí, cụ thể:

Công ty đã ghi nhận doanh thu từ một hợp đồng bán hàng vào ngày 28/12/2023, nhưng hàng hóa chỉ được giao cho khách hàng vào ngày 5/1/2024. Giá trị hợp đồng là 5 tỷ đồng, giá vốn là 3 tỷ đồng.

Công ty đã trích trước chi phí bảo hành sản phẩm cho năm 2023 là 500 triệu đồng. Tuy nhiên, căn cứ vào dữ liệu quá khứ, chi phí bảo hành thực tế phát sinh của năm 2023 chỉ là 200 triệu đồng.

Công ty đã ghi nhận toàn bộ chi phí quảng cáo cho một chiến dịch kéo dài từ tháng 11/2023 đến tháng 2/2024 vào chi phí của năm 2023.

Tổng chi phí quảng cáo là 800 triệu đồng. Bình ước tính chi phí phân bổ cho năm 2023 là 200 triệu đồng.

Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%. Các vấn đề này đều là trọng yếu. Ban giám đốc công ty từ chối thực hiện các bút toán điều chỉnh.

Yêu cầu:

Nêu và giải thích loại ý kiến kiểm toán mà Bình nên đưa ra cho báo cáo tài chính năm 2023 của công ty này.
Trình bày ảnh hưởng của các sai sót đến các chỉ tiêu trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Bảng cân đối kế toán của công ty trước và sau điều chỉnh.

>>> Trích nguồn đề thi môn kiểm toán và dịch vụ đảm bảo năm 2024 CPA: https://dichvukiemtoanbctc.com/de-thi-mon-kiem-toan-va-dich-vu-dam-cpa-2024-de-chan.html

Giải bài tập trên

I- Xác định sai sót và tính trọng yếu

Doanh thu ghi nhận sớm: Công ty ghi nhận doanh thu 5 tỷ ngày 28/12/2023, nhưng thực tế giao hàng 05/01/2024 → sai nguyên tắc ghi nhận doanh thu (VAS 14/IFRS 15).

Doanh thu 2023 bị ghi thừa 5 tỷ, giá vốn bị ghi thừa 3 tỷ.

👉 Ảnh hưởng: Lợi nhuận trước thuế 2023 tăng 2 tỷ (5 – 3).

Chi phí bảo hành sản phẩm: Doanh nghiệp trích 500 triệu, trong khi ước tính hợp lý chỉ là 200 triệu. Chi phí bảo hành 2023 bị ghi thừa 300 triệu.

👉 Ảnh hưởng: Lợi nhuận trước thuế 2023 giảm 300 triệu.

Về Chi phí quảng cáo

Tổng chi phí 800 triệu cho chiến dịch (11/2023 – 2/2024). Công ty ghi nhận hết 800 triệu vào năm 2023, nhưng hợp lý chỉ nên ghi 200 triệu cho năm 2023. Chi phí 2023 bị ghi thừa 600 triệu.

👉 Ảnh hưởng: Lợi nhuận trước thuế 2023 giảm 600 triệu.

Tính tổng ảnh hưởng đến lợi nhuận trước thuế (nếu điều chỉnh)

Doanh thu và giá vốn: +2.000 triệu.

Bảo hành: +300 triệu.

Quảng cáo: +600 triệu.

➡️ Tổng cộng: +2.900 triệu.

=> Lợi nhuận trước thuế thực tế sẽ cao hơn 2,9 tỷ đồng so với số đã trình bày.

Sau thuế TNDN (20%): ảnh hưởng ròng = 2.900 × (1 – 20%) = 2.320 triệu đồng.

II- Ý kiến kiểm toán cần đưa ra

Các sai sót là trọng yếu nhưng không lan tỏa đến toàn bộ BCTC (chỉ tập trung vào doanh thu, chi phí). Ban giám đốc từ chối điều chỉnh.

👉 Kiểm toán viên phải đưa ra ý kiến kiểm toán ngoại trừ (Qualified opinion).

Giải thích:

Vì BCTC chứa sai sót trọng yếu nhưng không đến mức sai sót lan tỏa ảnh hưởng đến toàn bộ BCTC.

Nếu lan tỏa, KTV phải đưa ý kiến không chấp nhận (Adverse opinion). Nhưng ở đây chỉ tập trung vài khoản mục → phù hợp ý kiến ngoại trừ.

III- Ảnh hưởng đến Báo cáo tài chính

Khoản mục	Trước điều chỉnh	Điều chỉnh	Sau điều chỉnh
Doanh thu	+5.000 triệu	–5.000	Đúng số (không ghi nhận)
Giá vốn	+3.000 triệu	–3.000	Đúng số
Chi phí bảo hành	500 triệu	–300	200 triệu
Chi phí quảng cáo	800 triệu	–600	200 triệu
LN trước thuế	Báo cáo cao hơn 2,9 tỷ	–2.900	Đúng số thực tế
LN sau thuế (20%)	Báo cáo cao hơn 2,32 tỷ	–2.320	Đúng số thực tế

👉 Do không điều chỉnh, lợi nhuận sau thuế bị thấp hơn thực tế 2,32 tỷ đồng.

(b) Bảng cân đối kế toán (31/12/2023)

Sai sót ảnh hưởng đến tài sản & nợ phải trả:

Doanh thu ghi nhận sớm →

Hàng tồn kho bị giảm 3 tỷ (đáng lẽ chưa xuất).

Phải thu khách hàng bị tăng 5 tỷ.

Vốn chủ sở hữu (LN chưa phân phối) bị giảm 2 tỷ.

Chi phí bảo hành →

Dự phòng phải trả bị tăng 300 triệu.

Vốn chủ sở hữu bị giảm 300 triệu.

Chi phí quảng cáo →

Tài sản trả trước (chi phí trả trước) bị giảm 600 triệu.

Vốn chủ sở hữu bị giảm 600 triệu.

(c) Tóm lại:

Nếu điều chỉnh đúng:

Hàng tồn kho +3 tỷ.

Phải thu KH –5 tỷ.

Dự phòng bảo hành –300 triệu.

Chi phí trả trước +600 triệu.

Lợi nhuận sau thuế +2,32 tỷ → VCSH tăng tương ứng.

Kết luận

Bình nên đưa ý kiến kiểm toán ngoại trừ cho BCTC 2023.

Vì BCTC có các sai sót trọng yếu (doanh thu, chi phí) nhưng không lan tỏa toàn bộ.

Sai sót khiến:

Lợi nhuận sau thuế thấp hơn thực tế 2,32 tỷ.

Bảng cân đối kế toán: sai lệch ở hàng tồn kho, phải thu, dự phòng và chi phí trả trước.

>>> Xem thêm: Hướng dẫn chi tiết cách thiết kế thử nghiệm kiểm toán phù hợp.

Mẫu đoạn văn ý kiến kiểm toán ngoại trừ

Cơ sở đưa ra ý kiến ngoại trừ

Như trình bày tại phần thuyết minh số … của Báo cáo tài chính, Công ty đã ghi nhận doanh thu 5 tỷ đồng và giá vốn hàng bán 3 tỷ đồng liên quan đến một hợp đồng mà hàng hóa chưa được giao cho khách hàng tại ngày 31/12/2023. Ngoài ra, Công ty đã trích trước chi phí bảo hành 500 triệu đồng, cao hơn mức hợp lý ước tính khoảng 300 triệu đồng. Đồng thời, toàn bộ chi phí quảng cáo 800 triệu đồng cho chiến dịch từ tháng 11/2023 đến tháng 2/2024 đã được hạch toán hết vào năm 2023, dẫn đến chi phí năm 2023 ghi nhận cao hơn khoảng 600 triệu đồng. Ban giám đốc Công ty đã không thực hiện các điều chỉnh cần thiết cho các sai sót này.

Ý kiến kiểm toán ngoại trừ

Theo ý kiến của chúng tôi, ngoại trừ ảnh hưởng có thể có của các vấn đề nêu tại đoạn “Cơ sở đưa ra ý kiến ngoại trừ”, Báo cáo tài chính kèm theo phản ánh trung thực và hợp lý, trên các khía cạnh trọng yếu, tình hình tài chính của Công ty tại ngày 31/12/2023, cũng như kết quả hoạt động kinh doanh và lưu chuyển tiền tệ cho năm tài chính kết thúc cùng ngày, phù hợp với các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam hiện hành.

Kết luận

Qua ví dụ trên có thể thấy, ý kiến kiểm toán ngoại trừ được đưa ra khi báo cáo tài chính tồn tại những sai sót trọng yếu hoặc hạn chế phạm vi kiểm toán, nhưng các sai sót này không mang tính lan tỏa đến toàn bộ báo cáo.

Đây là một loại ý kiến thường gặp trong thực tế kiểm toán, giúp người sử dụng báo cáo tài chính (nhà đầu tư, cổ đông, ngân hàng, cơ quan quản lý) có được cái nhìn khách quan về tính trung thực và hợp lý của số liệu.

Doanh nghiệp vì vậy cần chú trọng tuân thủ chuẩn mực kế toán, đồng thời hợp tác đầy đủ với kiểm toán viên để tránh phải nhận loại ý kiến này, ảnh hưởng đến uy tín và cơ hội kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp về ý kiến kiểm toán ngoại trừ

Khi nào kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ?

Trả lời: Khi báo cáo tài chính có sai sót trọng yếu hoặc kiểm toán viên bị hạn chế phạm vi, nhưng mức độ chưa lan tỏa đến toàn bộ báo cáo.

Ý kiến ngoại trừ khác gì so với ý kiến chấp nhận toàn phần?

Trả lời: Ý kiến chấp nhận toàn phần khẳng định báo cáo tài chính trung thực, hợp lý trên mọi khía cạnh trọng yếu; còn ý kiến ngoại trừ cho thấy có một số điểm ngoại lệ trọng yếu nhưng phần còn lại vẫn đáng tin cậy.

Ý kiến ngoại trừ có ảnh hưởng đến doanh nghiệp như thế nào?

Trả lời: Doanh nghiệp có thể bị đánh giá rủi ro cao hơn khi vay vốn, gọi vốn hoặc tham gia đấu thầu; uy tín với nhà đầu tư và cổ đông cũng bị ảnh hưởng.

Các trường hợp thường gặp dẫn đến ý kiến ngoại trừ là gì?

Trả lời: Doanh thu ghi nhận sai kỳ, chi phí trích lập không hợp lý, không đủ bằng chứng kiểm toán cho hàng tồn kho, tiền mặt hoặc tài sản.

Doanh nghiệp nên làm gì để tránh nhận ý kiến ngoại trừ?

Trả lời: Cần thực hiện ghi nhận kế toán đúng chuẩn mực, chuẩn bị hồ sơ chứng từ đầy đủ, và hợp tác chặt chẽ với kiểm toán viên trong suốt quá trình kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp cuối năm.

📞 Hotline: GỌI NGAY 098 225 4812 – Mr. Trần Thường Các.

TÁC GIẢ: Trần Thường Các Founder thuong hieu dichvukiemtoanbctc.com.

Tham khảo thêm: