Đề xuất áp thuế 20% trên lãi từ kinh doanh chứng khoán có đúng không?

Đề xuất áp thuế 20% trên lãi từ kinh doanh chứng khoán có đúng không

Tại Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi mới công bố, Bộ Tài chính đề xuất áp dụng mức thuế suất 20% đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán của cá nhân cư trú, thay vì chỉ 0,1% như hiện hành. Đây là một thay đổi lớn, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam cùng thương hiệu dichvukiemtoanbctc.com tìm hiểu chi tiết nhất các bạn nhé.

Mức thuế này áp dụng trên thu nhập ròng (lãi) sau khi trừ giá mua và các chi phí liên quan, không phải trên tổng doanh thu bán chứng khoán. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư không xác định được giá mua và chi phí, thì vẫn bị tính theo thuế suất 0,1% trên giá bán, như hiện nay.

So sánh với quy định hiện hành về thuế chứng khoán

Trước 2015:

Luật Thuế TNCN 2007 từng cho phép áp dụng hai phương pháp:

20% trên lãi ròng (giá bán – giá mua – chi phí).

Hoặc 0,1% trên giá bán từng lần, nếu không có chứng từ chứng minh.

Tuy nhiên, để đơn giản hóa thủ tục, Luật 71/2014/QH13 quy định từ 01/01/2015 chỉ áp dụng duy nhất:

Thuế 0,1% trên giá trị chuyển nhượng từng lần, không cần quyết toán.

Hiện tại:

Mỗi lần bán cổ phiếu, trái phiếu: bị khấu trừ 0,1% trên giá bán (dù lãi hay lỗ).

Ưu điểm: đơn giản, không cần lưu chứng từ.

Nhược điểm: nhà đầu tư bị lỗ vẫn bị thu thuế, thiếu công bằng.

Chi tiết cách tính thuế theo đề xuất mới hiện nay

Phương án 1: Có xác định được giá vốn

Thuế = (Giá bán – Giá mua – Chi phí) × 20%.

Ví dụ 1:

Ông Trần TÈO nhà đầu tư cá nhân nhiều năm kinh nghiệm, chuyên đầu tư trên thị trường cơ sở, Mua cổ phiếu mã BA1 giá 50 triệu → bán giá 100 triệu → lãi 50 triệu.

Chi phí khác: 2 triệu.

Thuế = (100 – 50 – 2) × 20% = 9,6 triệu đồng.

Kết quả: Nhà đầu tư Trần Tèo phải nộp thuế thu nhập cá nhân từ hoạt động đầu tư vốn là 9,6 triệu đồng.

Phương án 2: Không xác định được giá mua, chi phí

Thuế = Giá bán × 0,1%

Ví dụ:

Bán 100 triệu cổ phiếu không có chứng từ → thuế = 100.000 đồng.

➤ Điều này khuyến khích nhà đầu tư lưu trữ hóa đơn, hợp đồng mua để áp dụng mức thuế công bằng hơn.

Chuyển nhượng chứng khoán phái sinh có bị ảnh hưởng?

Bộ Tài chính nhấn mạnh sự khác biệt giữa chứng khoán cơ sở và chứng khoán phái sinh (CKPS):

Tiêu chí	Chứng khoán cơ sở	Chứng khoán phái sinh
Bản chất	Có giá trị thực	Giá trị phụ thuộc tài sản cơ sở
Giao dịch	Chuyển quyền sở hữu	Thanh toán chênh lệch giá
Quyền lợi	Có cổ tức, biểu quyết…	Không có quyền cổ đông
Rủi ro	Thấp hơn	Biến động mạnh, đòn bẩy cao

Vì vậy, áp dụng thuế suất 20% trên thu nhập thật đối với chứng khoán phái sinh có thể khó khả thi nếu không có cơ chế tách biệt rõ ràng về số liệu lãi/lỗ, đặc biệt với tần suất giao dịch cao.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế – Việt Nam đang đi theo hướng nào?

Một số quốc gia đã áp dụng thuế TNCN trên chứng khoán:

Quốc gia	Cách tính thuế chứng khoán
Mỹ	15% – 20% trên lãi vốn dài hạn
Anh	Miễn thuế dưới 12.300 GBP/năm, sau đó tính theo thuế suất TNCN
Úc	50% lãi được miễn nếu giữ > 1 năm
Đài Loan	CKPS chỉ chịu 0,003% – 0,006%/doanh thu (thấp hơn 150–600 lần so với thị trường cơ sở)
Thái Lan	Từ 2023 áp dụng 15% trên lãi đầu tư CK

Việt Nam đang đi theo hướng:

Giảm thuế suất trên doanh thu (0,1%) vì bất công với người lỗ,

Chuyển sang thu trên thu nhập thật, sát với thực tế tài chính và xu hướng quốc tế.

Thuận lợi và bất cập nếu áp dụng phương án 20%

Ưu điểm:

Công bằng: người có lãi mới nộp thuế.

Giảm thiểu tranh cãi: giữa nhà đầu tư và cơ quan thuế.

Tiệm cận quốc tế: tạo môi trường đầu tư minh bạch.

Khuyến khích lưu trữ chứng từ, minh bạch tài chính cá nhân.

Nhược điểm:

Khó thu thuế với NĐT lướt sóng, không lưu chứng từ.

Tăng gánh nặng thủ tục: cần quyết toán cuối năm.

Nguy cơ trốn thuế, gian lận nếu không có hệ thống lưu trữ điện tử chuẩn.

Cần đầu tư vào hệ thống kết nối dữ liệu sàn giao dịch – thuế – nhà đầu tư để quản lý minh bạch, tránh thất thu.

Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì nếu đề xuất được thông qua?

✅ Lưu giữ chứng từ đầy đủ:

Hợp đồng mua bán

Sao kê giao dịch từ công ty chứng khoán

Hóa đơn phí giao dịch, lưu ký

✅ Tự tính toán lãi – lỗ định kỳ:

Sử dụng Excel, phần mềm quản lý danh mục.

Nắm được tổng thu nhập trong kỳ để chủ động khai thuế.

✅ Hiểu rõ quyền lợi:

Nếu thuế 20% trên lãi → không bị thu nếu lỗ.

Nếu không có chứng từ → vẫn phải chịu 0,1% như hiện nay.

Giải thích các thuật ngữ liên quan

Chứng khoán cơ sở là gì: Chứng khoán cơ sở là loại tài sản tài chính có thể mua bán trực tiếp trên thị trường. Những tài sản này bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các công cụ tài chính khác. Khi sở hữu chứng khoán cơ sở, nhà đầu tư có quyền hưởng lợi từ sự biến động giá trị của tài sản, nhận cổ tức và tham gia các quyền lợi của cổ đông (đối với cổ phiếu).

Chứng khoán phái sinh là gì: Theo khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn. Trong đó xác nhận quyền và nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền hoặc chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.

Về bản chất, chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào chứng khoán cơ sở. Nó không có giá trị nội tại riêng, biến động theo tài sản đại diện.

Kết luận và kiến nghị

Đề xuất thuế 20% không áp dụng trên doanh thu, mà trên lợi nhuận ròng. Nhà đầu tư chứng khoán bị lỗ không phải nộp thuế, là điểm tiến bộ rõ rệt so với hiện nay.

Tuy nhiên, cần chuẩn bị hệ thống dữ liệu và hướng dẫn cụ thể để tránh rối cho nhà đầu tư cá nhân.

Kiến nghị:

Giai đoạn đầu nên cho phép lựa chọn giữa 2 phương pháp (0,1% hoặc 20%) như trước 2015.

Áp dụng riêng cho cổ phiếu, trái phiếu trước, chứng khoán phái sinh cần nghiên cứu thêm.

Miễn thuế hoặc giảm thuế cho NĐT nhỏ lẻ dưới ngưỡng thu nhập 100 triệu/năm để khuyến khích đầu tư cá nhân.

Những câu hỏi liên quan

Đề xuất áp thuế 20% trên lãi từ chứng khoán có đúng luật không?

Trả lời: Đề xuất này nằm trong Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi của Bộ Tài chính, chưa phải luật chính thức. Mức thuế 20% sẽ áp dụng trên phần lãi ròng (thu nhập thật), thay vì tính theo doanh thu như hiện tại. Nếu được Quốc hội thông qua, đây sẽ là cơ sở pháp lý mới thay thế phương pháp thu 0,1% hiện hành.

Thuế chứng khoán hiện tại tính như thế nào?

Trả lời: Theo quy định từ năm 2015 đến nay, thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng chứng khoán được tính là 0,1% trên giá bán, bất kể lãi hay lỗ, và không cần quyết toán cuối năm.

Tại sao Bộ Tài chính đề xuất chuyển sang thuế 20% trên lãi thật?

Trả lời: Mục tiêu là tăng tính công bằng cho nhà đầu tư. Hiện tại, kể cả khi thua lỗ, nhà đầu tư vẫn bị thu 0,1% trên giá bán. Nếu áp dụng mức 20% trên lợi nhuận ròng, chỉ người có lãi mới phải nộp thuế, tiệm cận với chuẩn mực quốc tế như Mỹ, Thái Lan, Úc.

Nếu không có chứng từ mua chứng khoán thì bị tính thuế như thế nào?

Trả lời: Nếu nhà đầu tư không lưu trữ được chứng từ chứng minh giá mua và chi phí liên quan, vẫn bị áp dụng mức thuế như hiện nay: 0,1% trên giá bán từng lần giao dịch.

Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì nếu đề xuất thuế 20% được thông qua?

Trả lời: Nhà đầu tư cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, sao kê giao dịch để chứng minh chi phí. Đồng thời nên tự tính lãi – lỗ định kỳ để chủ động quyết toán và tránh phải chịu thuế không công bằng do thiếu hồ sơ.

📞 Hotline: GỌI NGAY 098 225 4812 – Mr. Trần Thường Các.

TÁC GIẢ: Trần Thường Các Founder thuong hieu dichvukiemtoanbctc.com.